Odszkodowanie – czym jest, komu i kiedy przysługuje?

Czasem jest to działanie zamierzone, czasami zupełnie przypadkowe – każdemu z nas przynajmniej raz w życiu zdarzyło się sprawić komuś przykrość, niechcący uderzyć lub popchnąć, co niektórym przydarzyły się stłuczki samochodowe, bójki czy strącenie szklanej wazy z półki sklepowej. W każdym z tych przypadków ktoś jest winny. Jeżeli to my jesteśmy sprawcami problemu, musimy wynagrodzić poszkodowanemu jego krzywdę czy stratę. Jeśli jednak to nam wybito szybę w samochodzie lub zalano gorącą kawą nowego laptopa – oczekujemy odszkodowania, które pokryje koszty naprawy.

Odszkodowanie, krzywda, szkoda

Dla wielu osób te trzy terminy mają znaczenie tożsame, są jednak między nimi pewne różnice znaczeniowe – odszkodowanie, to świadczenie mające na celu wyrównanie uszczerbku, jakiego doznała osoba na skutek tego, że jej prawnie chronione dobra i interesy zostały naruszone. W polskim prawie, pojęcie „odszkodowania” zwykło się łączyć z naprawieniem uszczerbku majątkowego, natomiast naprawienie uszczerbku niemajątkowego określane jest jako zadośćuczynienie za krzywdę.

„Szkoda” natomiast, to inaczej uszczerbek w dobrach prawnie chronionych (majątek, cześć, zdrowie). Musimy jednak pamiętać, że w tym przypadku szkoda musi wynikać ze zdarzenia, z którym ustawa łączy obowiązek jej naprawienia.

Podstawowe zasady odpowiedzialności odszkodowawczej w Polsce:

– zasada winy (zgodnie z tą zasadą, do naprawienia szkody zobowiązany jest jedynie ten podmiot, który wyrządził szkodę w sposób zawiniony, a więc w sposób oceniany ujemnie z punktu widzenia zasad obowiązującego systemu prawnego),
– zasada ryzyka (to zasada, która poniekąd jest oderwana od przesłanki winy; zwolnienie z odpowiedzialności na zasadzie ryzyka ma miejsce w przypadku np. działania siły wyższej),
– zasada słuszności (w  ściśle określonych przypadkach, ustawodawca zezwala na zasądzenie odszkodowania na podstawie zasad współżycia społecznego),

Naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego i może nastąpić poprzez przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja naturalna) lub przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (restytucja pieniężna). Jeżeli jednak przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe do zrealizowania lub wiąże się z nadmiernymi trudnościami w wykonaniu lub zbyt wysokimi kosztami, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do odszkodowania pieniężnego.

Funkcje i rodzaje odszkodowań

Podstawową funkcją odszkodowania, jest funkcja kompensacyjna, która zapewnia rekompensatę uszczerbku. Wysokość odszkodowania musi być adekwatna do rozmiarów powstałej szkody i powinna pokrywać zarówno szkodę rzeczywistą, jak i utracone korzyści.

Przykładowe rodzaje odszkodowań:

– szkoda osobowa (uszkodzenia ciała, odszkodowanie za śmierć bliskiej osoby),
– szkoda w nieruchomości,
– szkoda rzeczowa (kradzież, odszkodowanie OC i AC w wypadku kolizji drogowej),
– wypadek w pracy,
– wypadek za granicą,
– również szkody w gospodarstwie rolnym, szkody łowieckie, szkody w podróży, utrata i zniszczenie bagażu.

Masz więcej pytań? Kancelaria Kaliciński w Warszawie chętnie udzieli porad prawnych – skontaktuj się z nami.