Spółki handlowe – powstanie i organizacja

„Co dwie głowy to nie jedna” – ta sentencja w bardzo obrazowy sposób pokazuje, czym tak naprawdę są i w jakim celu powstają spółki handlowe. Ale nie chodzi tu tylko o kreatywność i konsultację pomysłów – spółka pozwala na wymianę i przepływ cennych informacji oraz wiedzy i doświadczeń między dwiema lub więcej osobami. Podmioty mogą również wzajemnie się sprawdzać, a koszty podzielone na kilka osób są dużo mniejsze. Dzięki temu organizacja może działać sprawnie, kompleksowo i co najważniejsze – efektywnie.

Definicja i podział

Spółka handlowa to jedna z form prowadzenia działalności gospodarczej. Powstaje w wyniku zawarcia umowy przez co najmniej dwa podmioty. Procedury powstania, funkcjonowanie, organizację, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcenie spółek handlowych, a także ich rodzaje określa i reguluje ustawa z dnia 15 września 2000 r. o nazwie Kodeks spółek handlowych.

Podpisując umowę zawarcia spółki, wspólnicy zobowiązują się przede wszystkim dążyć do osiągnięcia wspólnie określonych celów, wnoszenia wkładów finansowych, a także (jeśli jest to określone w umowie), poprzez współdziałanie na inne możliwe sposoby.

Wyróżniamy dwa rodzaje spółek handlowych:

• spółki osobowe, a wśród nich: spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo – akcyjna,
• spółki kapitałowe: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna.

Specyfika spółek

Dla spółek kapitałowych oraz spółki komandytowo-akcyjnej przepisy narzucają wymóg ich rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wymagane ogłoszenia publikowane są w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (chyba, że ustawa stanowi inaczej).

Spółki osobowe mają możliwość nabywać prawa we własnym imieniu, w tym także własność nieruchomości oraz inne prawa rzeczowe. Mogą także zaciągać zobowiązania i być powodem lub pozwanym w postępowaniach przed sądami powszechnymi. Prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną nazwą, to znak charakterystyczny tego typu spółki. Aby dokonać zmian w postanowieniach określonych w umowie spółki, niezbędna jest zgoda wszystkich wspólników, z kolei ogół praw i obowiązków wspólnika może zostać przeniesiony na inną osobę wyłącznie, jeśli taki zapis znajduje się w umowie. Konieczne jest także uzyskanie pisemnej zgody wszystkich wspólników, chyba, że umowa stanowi inaczej.

Jeśli spółka nie jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z przepisami o rachunkowości, musi sporządzać sprawozdania finansowe, które tworzy w oparciu o podsumowanie zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, a także innych ewidencji prowadzonych przez nią dla celów podatkowych i pozwalających na sporządzenie takiego sprawozdania.

Spółki kapitałowe, podobnie jak osobowe, mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym prawa rzeczowe i własność nieruchomości, a także pozywać, być pozywane oraz zaciągać zobowiązania. Przed wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna są spółkami „w organizacji”, a po wpisaniu posiadają już osobowość prawną i stają się podmiotem praw i obowiązków. Odpowiedzialność za zobowiązania spółki ponoszą solidarnie spółka oraz osoby, które w jej imieniu podejmują decyzje i prowadzą działania.

Wspólnicy wnoszą do spółki wkład nie tylko finansowy. Wkład może też mieć postać prawa niezbywalnego, świadczenia pracy lub usług. Jeśli do dokonania określonej czynności wymagana jest przez ustawę uchwała wszystkich wspólników, rady nadzorczej lub walnego zgromadzenia, czynność, która została dokonana bez tej zgody jest nieważna.

Organy, członkostwo

Spółka posiada organy, które działają w jej imieniu. Szczegółowe kompetencje tych organów określa Kodeks Spółek Handlowych. Członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, może być tylko i wyłącznie osoba, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wymienione w rozdziałach XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego nie może zasiadać jednak w tego typu organach.

W przypadkach gdy:

• nie zawarto umowy spółki,
• określony w statucie lub umowie przedmiot działalności spółki jest niezgodny z prawem,
• w umowie albo statucie spółki brak jest postanowień o przedmiocie działalności spółki, kapitale zakładowym i wniesionych przez wspólników wkładach,
• wszystkie osoby, które zawierały umowę spółki lub podpisujące jest statut, nie miały zdolności do czynności prawnych w chwili dokonywania tych czynności,

o rozwiązaniu spółki kapitałowej, która wpisana jest do rejestru, może orzec sąd rejestrowy. Jeśli jednak braki te nie zostaną uzupełnione w terminie wyznaczonym przez sąd, ma on prawo wydać postanowienie o rozwiązaniu spółki.