Zniesienie współwłasności samochodu
Co zrobić, gdy współwłaściciel samochodu nie dba o niego? Jak „odebrać” mu prawo do auta? Najprostszą metodą zniesienia współwłasności jest zawarcie nowej umowy, przewidującej zapłatę dla drugiego współwłaściciela, który w tym wypadku zrzeknie się praw. Ciąży na nas wtedy obowiązek spłaty połowy wartości auta.
Istnieje jednak możliwość, że drugi ze współwłaścicieli nie będzie chciał dobrowolnie zrzec się praw. Jedynym wyjściem, jakie nam w tej sytuacji pozostaje, jest droga sądowa i tzw. sądowe zniesienie współwłasności. Od czego powinniśmy rozpocząć działania? Po pierwsze, musimy złożyć w sądzie wniosek o zniesienie współwłasności. Należy wykazać, że dalsze współistnienie właścicieli nie jest możliwe. Dlaczego właśnie nam ma się zatem należeć przedmiot sporu? Powodów może być wiele – bardziej o niego dbaliśmy, częściej użytkowaliśmy, samochód stał na naszej posesji, w naszym garażu, opłacaliśmy mycie i czyszczenie.
Zjawisko zniesienia współwłasności polega na likwidacji stosunku prawnego, jaki łączy współwłaścicieli. Kto może wystąpić z żądaniem? Każdy ze współwłaścicieli, dlatego jest ono możliwe w sytuacji, kiedy nie możemy dojść do porozumienia z pozostałymi współwłaścicielami. Przed wystąpieniem z takim roszczeniem, powinniśmy jednak mieć pewność, że nie wyłączyliśmy takiej możliwości wcześniej w drodze umowy z pozostałymi współwłaścicielami. Takie uprawnienie może zostać wyłączone na czas nie dłuższy niż 5 lat (z możliwością przedłużenia). Istotne jest jednak, że roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu i może zostać podniesione przez uprawnionego w każdym czasie.
Tryby zniesienia współwłasności
Wyróżniamy dwa tryby zniesienia współwłasności: umowny i sądowy. Umowa znosząca współwłasność może być zawarta tylko przez wszystkich współwłaścicieli i powinna regulować m.in. sposób zniesienia, zawierać oświadczenia o przeniesieniu udziałów lub postanowienia dotyczące spłat i dopłat oraz terminów ich uiszczenia. W przypadku umowy o zniesienie współwłasności, ustawa nie przewiduje żadnej formy szczególnej. Inaczej jest w przypadku, gdy przedmiotem umowy jest nieruchomość, wtedy konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego. Jeżeli zdarzy się, że nie dojdziemy do porozumienia ze wszystkimi współwłaścicielami, nie będziemy mogli skorzystać z umownego trybu zniesienia współwłasności. Pozostanie nam jedynie tryb sądowy.
Sądowe zniesienie współwłasności odbywa się w postępowaniu nieprocesowym przed sądem rejonowym, właściwym ze względu na miejsce położenia rzeczy, które wszczynane jest na wniosek jednego ze współwłaścicieli. We wniosku należy m.in. dokładnie określić przedmiot podziału oraz przedstawić dowody prawa własności. Od takiego wniosku pobiera się opłatę stałą w kwocie 1000zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt zniesienia współwłasności opłata jest niższa i wynosi 300zł.
W trakcie postępowania sądowego rzecz wspólna może zostać podzielona pomiędzy współwłaścicieli na trzy sposoby:
- podział rzeczy wspólnej (tzw. podział fizyczny),
- przyznanie rzeczy jednemu lub niektórym ze współwłaścicieli,
- sprzedaż rzeczy wspólnej (tzw. podział cywilny).
Zasadniczym sposobem zniesienia współwłasności jest podział fizyczny rzeczy. Podział taki nie może zostać przeprowadzony, jeżeli byłby on sprzeczny z ustawą (np. co do zasady nie można dokonać podziału budynku), ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy (np. gdyby podział miał doprowadzić do likwidacji przedsiębiorstwa) albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości (np. w przypadku podziału dzieła sztuki). W przypadku podziału fizycznego, sąd może orzec na rzecz określonych współwłaścicieli dopłaty pieniężne, których zadaniem będzie wyrównanie różnic pomiędzy przyznaną częścią rzeczy a wysokością udziału w całej rzeczy.
Przyznanie rzeczy na własność jednemu ze współwłaścicieli, to drugi sposób na sądowe zniesienie współwłasności. Opcja ta umożliwia przede wszystkim zachowanie przynajmniej jednemu ze współwłaścicieli prawa własności rzeczy, która dotychczas była wspólna. W tej sytuacji sąd powinien przyznać pozostałym dotychczasowym współwłaścicielom spłaty, będące równowartością ich udziałów. Jeżeli żaden z przedstawionych powyżej sposobów nie ma zastosowania, sąd może doprowadzić do podziału cywilnego poprzez zniesienie współwłasności przez sprzedaż rzeczy wspólnej, co ma miejsce gdy wszyscy współwłaściciele złożą co do tego zgodny wniosek. Sąd ma również prawo zarządzić sprzedaż rzeczy. Kiedy jest to możliwe? Kiedy przedmiot z jakiś względów nie może zostać podzielony, a okoliczności (np. fakt, że rzecz nie jest przydatna żadnemu współwłaścicielowi) to uzasadniają. Możliwe jest także kumulowanie powyżej przedstawionych sposobów.
Podsumowując, w polskim systemie prawnym własność zazwyczaj przysługuje jednemu podmiotowi. To tłumaczy, dlaczego współwłasność często jest uważana za stan przejściowy. Jeżeli zależy nam, aby pozostać we współwłasności należy wyłączyć uprawnienie do jej zniesienia (z ograniczeniami, o których wyżej wspomnieliśmy). W przeciwnym razie, każdy ze współwłaścicieli będzie miał prawo wystąpić do sądu z wnioskiem o zniesienie współwłasności. Szczególne zasady znoszenia współwłasności zostały uregulowane w Kodeksie cywilnym.
