Prawo pracy – co gwarantuje pracownikowi?

Prawo pracy reguluje stosunki pracodawcy i pracownika jako stron stosunku pracy. Podstawowym aktem, który określa prawa i obowiązki pracodawcy i pracownika, jest Kodeks pracy. Jakie są główne zasady, wynikające z prawa pracy?

m

Podstawowe założenia

Prawo pracy dotyczy przede wszystkim kwestii takich jak rodzaj zatrudnienia, wynagrodzenie i urlop. Reguluje pewne ustalenia, które mogą budzić wątpliwości w relacji pracodawca-pracownik. Podstawowe założenia, zamieszczone w Kodeksie pracy, zakładają m.in., że każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu (art. 10. § 1.),  a każdy pracodawca jest w obowiązku szanować godność i inne dobra osobiste pracownika (art. 111).

Kodeks pracy porusza ważną kwestię, jaką jest równość płci w zatrudnieniu – pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków (art. 112). Zakłada również, że jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy – jest niedopuszczalna (art. 113).

m

Jakie sytuacje reguluje prawo pracy?

Wszelkie wątpliwości, które rozwiać można na podstawie Kodeksu pracy, wyjaśniane są w konkretnych przypadkach. Jakie sytuacje mogą być powodem sięgnięcia po ustalenia prawa pracy?

Urlop w czasie ciąży lub po urodzeniu dziecka – macierzyński albo wychowawczy. Prawo pracy zabrania pracodawcy zwalniania pracownika, przebywającego na wyżej wymienionych urlopach. Nie może on również wypowiedzieć warunków pracy i płacy. Jak zakłada art. 52 § 1, jedynie wówczas pracodawca może zwolnić pracownicę w ciąży lub na urlopie macierzyńskim, jeżeli zachodzą przesłanki do rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika.

Inną sytuacją, którą reguluje prawo pracy, jest otrzymanie odprawy emerytalnej. Ma do niej prawo każdy pracownik, który przechodzi na emeryturę lub rentę. Ustala to art. 92 § 1 Kodeksu pracy – pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Co ważne, odprawa przysługuje nie tylko osobom przechodzącym na emeryturę w wieku powszechnym, ale również i na wcześniejszą lub pomostową. Podobnie jest z odprawą w przypadku przejścia na rentę – nie jest ważne to, czy pracownik jest częściowo, czy całkowicie niezdolny do pracy i w jaki sposób owa niezdolność powstała.

Prawo pracy reguluje również warunki sposobu wypłaty wynagrodzenia. Pracodawca ma bowiem obowiązek wypłacania należnego wynagrodzenia w stałym i z góry ustalonym terminie. Zgodnie z art. 85 § 1 Kodeksu pracy wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się minimum raz w ciągu miesiąca. Jeśli strony tak ustalą, mogą być to wypłaty częstsze, np. raz w tygodniu. Nie wszyscy wiedzą jednak, że jeśli dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, to pracodawca jest w obowiązku wypłacić należne wynagrodzenie w dniu poprzedzającym taki dzień.

m

Po poradę do prawnika

Zagadnień z prawa pracy jest bardzo dużo. Powyżej zostało przedstawionych zaledwie kilka sytuacji, które reguluje Kodeks pracy. W przypadkach naruszenia praw pracowników mogą oni powołać się na konkretne artykuły lub zgłosić się do prawnika, który zadba o interesy klientów.