Prawa pracowników a mobbing
Od kilku lat coraz częściej mówi się o problemie mobbingu i o walce z nim. Czym tak właściwie jest mobbing? Jak można się przed nim bronić? Kilka wyjaśnień w dzisiejszym artykule.
Czym jest mobbing?
Kodeks pracy wyjaśnia, że mobbingiem nazywane są wszelkie działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołujące zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika oraz wyeliminowanie go z zespołu współpracowników. Można zatem rzec, że mobbing to nic innego jak terror psychiczny stosowany w życiu zawodowym, który charakteryzuje się wrogimi i nieetycznymi zachowaniami, powtarzanymi systematycznie przez jedną osobę lub grupę, skierowanymi głównie przeciwko jednej osobie. Osoba ta pozbawiona jest wówczas szans na pomoc i obronę.
Co o mobbingu mówi polskie prawo?
Prawo zapewnia ochronę pracownika w konkretnych przypadkach, które mogą być uznane za mobbing. Może on przybierać różne formy, a cechujące go zachowania są bardzo zróżnicowane. Przepisy bardzo szczegółowo określają przesłanki, które muszą być spełnione, by móc mówić o mobbingu. Należy zatem zwrócić uwagę czy działania, podawane w wątpliwość, mają negatywny wpływ na:
- możliwości komunikowania się pracownika (np. stałe przerywanie jego wypowiedzi, uporczywe i nieuzasadnione krytykowanie, groźby i pogróżki ustne, poniżające gesty, spojrzenia lub komentarze),
- stosunki społeczne (w tym unikanie przez przełożonego rozmów, ograniczanie możliwości przedstawienia swojego zdania, ciągłe ignorowanie),
- odbiór społeczny nękanej osoby (ośmieszanie, rozsiewanie plotek, zmuszanie do wykonywania prac naruszających godność osobistą),
- jakość sytuacji życiowej i zawodowej (odbieranie prac zadanych wcześniej, zlecanie wykonania prac bezsensownych, zarzucanie wciąż nowymi pracami, zlecanie zadań przerastających możliwości i kompetencje w celu zdyskredytowania pracownika),
- zdrowie ofiary (np. grożenie przemocą fizyczną, zmuszanie do wykonywania prac szkodliwych dla zdrowia, działania o podłożu seksualnym).
W polskich przepisach nie ma określonego minimalnego okresu nękania lub zastraszania pracownika, który określałby, że doszło do mobbingu. Ocena uporczywości i długotrwałości oddziaływania ma również charakter zindywidualizowany. Jest ona dokonywana przez sąd pracy na gruncie konkretnego przypadku. Co istotne, ocena działań lub zachowań, które mogą zostać uznane za mobbing, powinna w każdym przypadku być dokonywana w sposób niezależny i racjonalny.
Mobbing w kodeksie pracy
Kodeks pracy zaznacza, że wszelkie działania związane z mobbingiem są zakazane, i broni pracowników.
Zgodnie z art. 94[3] § 1 k.p. pracodawca jest zobowiązany przeciwdziałać mobbingowi. W przypadku braku odpowiednich praktyk w zakresie przeciwdziałania mobbingowi odpowiedzialność pracodawcy polega na wypłacie odszkodowania lub zadośćuczynienia pracownikowi, u którego nastąpił rozstrój zdrowia.
Zgodnie z art. 94[3] § 4 k.p. pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, powinien otrzymać od pracodawcy odszkodowanie wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. § 5 omawianego przepisu określa wymóg oświadczenia pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę w formie pisemnej, z zaznaczeniem zaistniałego mobbingu jako przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Między mobbingiem a rozwiązaniem stosunku pracy musi zajść związek przyczynowy. Pracownik starający się o otrzymanie odszkodowania, zobowiązany jest do udowodnienia faktu istnienia mobbingu.
W art. 55 k.p. zaznaczono, że pracownik ma możliwość rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków.
Jednak możliwość taka istnieje tylko w sytuacji, gdy pracodawca nie przeciwdziała mobbingowi w miejscu pracy.
Z biegiem lat coraz więcej i głośniej mówi się o mobbingu. To skłania coraz większą liczbę osób, dotkniętych tym problemem, do tego, by przeciwdziałać problemowi i zgłaszać go. Również za sprawą nagłośnień więcej pracodawców stara się o miłą atmosferę w swojej firmie. Można mieć nadzieję, że problem ten zniknie kiedyś całkowicie z zakładów pracy.
