Urlop – co mówi o nim prawo pracy?
Wiele osób, zaczynających nową pracę, chce dowiedzieć się, ile dni urlopu im przysługuje. Często z każdej strony słyszą inne opinie w tej kwestii i nie wiedzą, jak wygląda ich sytuacja. Kodeks pracy wskazuje wyraźnie, że długość urlopu wypoczynkowego jest zależna od okresu zatrudnienia, do którego wlicza się wszystkie okresy z poprzednich miejsc pracy, nawet jeżeli pomiędzy nimi były przerwy w zatrudnieniu.
Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego przy pełnym etacie wynosi 20 dni roboczych, jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, i 26 dni roboczych, kiedy pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Gdy pracownik wykorzysta już cały urlop, prawo do kolejnego nabywa dopiero wraz z rozpoczęciem kolejnego roku kalendarzowego.
W jaki sposób wykształcenie wlicza się do urlopu?
Przy obliczaniu wymiaru stażu pracy doliczany się także udokumentowany okres nauki (bez względu, czy było to tryb dzienny, wieczorowy czy zaoczny). Nie uwzględnia się jednak powtarzanych lat. Liczba doliczanych lat różni się w zależności od rodzaju szkoły. Jak?
• zasadnicza lub inna równorzędna szkoła zawodowa – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, jednak nie więcej niż 3 lata,
• średnia szkoła zawodowa – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
• średnia szkoła zawodowa dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat,
• średnia szkoła ogólnokształcąca – 4 lata,
• szkoła policealna – 6 lat,
• szkoła wyższa – 8 lat (także w przypadku licencjatu).
Lat nauki się nie sumuje.
Pierwsza praca – pierwszy urlop
Sytuacja komplikuje się, gdy pracownik zatrudniony jest po raz pierwszy lub gdy pracuje w niepełnym wymiarze godzin. Ogólnie przyjęta zasada mówi, że jeden miesiąc kalendarzowy pracy odpowiada 1/12 urlopu przysługującego pracownikowi. W przypadku 20 dni będzie to 1,6 dnia, a 26 dni – 2,2 dnia. Każdy niepełny dzień zaokrągla się w górę, ale w skali roku nie może zostać przekroczony pełny wymiar, czyli 20 lub 26 dni.
W chwili, gdy pracownik podjął właśnie swoją pierwsza pracę, urlop wypoczynkowy przysługuje mu po upływie każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 urlopu przysługującego mu po roku. Ponieważ jego łączny okres zatrudnienia nie przekroczył jeszcze 10 lat, po 30 dniach pracy przysługuje mu więc 1,6 dnia odpoczynku (1/12 z 20 dni), więc po zaokrągleniu 2 dni.
Liczbę wolnych dni w inny sposób oblicza się jednak w zależności od tego, czy pracownik rozpoczął pracę z pierwszym dniem miesiąca, czy w trakcie.
I tak:
• jeśli pracownik podejmuje pracę z pierwszym dniem miesiąca, nabywa prawo do urlopu w ostatnim jego dniu, na przykład pracownik zatrudniony 1 stycznia 2014 roku ma prawo do urlopu 31 stycznia 2014 roku,
• jeśli pracownik podejmuje pracę w trakcie miesiąca, to miesiąc pracy upływa z końcem dnia w następnym miesiącu kalendarzowym, a pracownik nabywa urlop datowany na dzień poprzedzający nawiązanie stosunku pracy – na przykład pracownik zatrudniony 15 kwietnia 2014 roku nabywa prawo do urlopu 14 maja 2014 roku.
Nowy pracownik ma co prawda do wykorzystania 20 dni, jednak są one naliczane proporcjonalnie do przepracowanych miesięcy (tzn. po 5 miesiącach w firmie nie może wziąć więcej niż 5/12 urlopu). Także gdy dana osoba swoją pierwszą pracę rozpocznie na przykład w kwietniu, to do końca roku kalendarzowego może wykorzystać 7/12 urlopu, czyli 15 dni.
Niepełny etat – co wtedy?
Osobom zatrudnionym na niepełnym etacie urlop ustala się proporcjonalnie do liczby przepracowanych dni. Za podstawę bierze się wówczas ilość dni przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze, zaokrąglając przy tym niepełne dni urlopu w górę do pełnych.
Dla przykładu osobie, którą zatrudniono na 1/2 etatu, z okresem zatrudnienia dłuższym niż 10 lat, przysługuje co roku 1/2 z 20 dni urlopu – czyli 10 dni.
Podstawa prawna
Podstawą prawną dla powyższych ustaleń jest Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8.01.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. z 1997 r. nr 2, poz. 14).
